فقه و اخلاق (منابع مطالعاتی): تفاوت میان نسخه‌ها

جز
 
(۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{منابع مطالعاتی}}
{{منابع مطالعاتی}}
[[فقه و اخلاق]] از جمله مباحثی است که پژوهشگران، مبادی‌ تصوری‌ و تصدیقی‌ هر یک‌ از آن‌ دو را برشمرند که از این‌ طریق‌ نسبت میان آن‌ها را تبیین‌ نمایند. نوشتارهای فارسی در این حوزه ذیل عنوان‌های مختلفی صورت گرفته است؛ اما بخش بزرگی از ادبیات این بحث در زبان عربی، به مثابه مقدمه‌ای بر پژوهش‌هایی با عنوان «فقه‌ الاخلاق» مطرح شده‌اند.  
[[فقه و اخلاق]] و نسبت این دو با یکدیگر از مباحث مهم و قدیمی در حوزه دین‌پژوهی است. تاریخ این بحث در اسلام به اختلافات بین اشاعره و معتزله برمی‌گردد. این بحث در سنت‌های دیگر ادیان نیز مطرح بوده و هست. تقدم هر کدام از فقه و اخلاق بر یکدیگر و تأثیر هر کدام بر دیگری، نتایج بسیار متفاوتی را به دنبال خواهد داشت. با رشد محافل روشنفکری در ایران این موضوع از مباحث به روز و پرطرفدار شده است. بنابراین فقه معاصر به دنبال تبیین و توضیح حکم و موضوع این مسئله است.
 
آنچه در فقه معاصر به دنبال آن هستیم: نسبت بین فقه و اخلاق چیست؟ وظیفه مکلف در احکام فقهی که با احکام اخلاقی تعارض دارد چیست؟ آیا احکام اخلاقی الزام‌آور است؟
 
آنچه میان فقهای سنتی معمول و رایج است تقدم فقه بر اخلاق است. ایشان الزام موجود در عمل به احکام فقهی را در احکام اخلاقی قائل نیستند. در میان روشنفکران معاصر [[ابوالقاسم فنایی]] به تقدم اخلاق بر فقه قائل است و در نتیجه احکام فقهی معارض با احکام اخلاقی را قابل عمل نمی‌داند. از مخالفین این دیدگاه می‌توان به [[طه حسین]] مصری اشاره کرد.
 
منابع ذیل برای روشن شدن موضوع جمع‌آوری شده است.
 
==کتاب‌ها==
==کتاب‌ها==
===فارسی===
===فارسی===
خط ۶: خط ۱۳:
# آشنایی با فقه اخلاق: درآمدی بر دانش اخلاق اجتهادی و استنباطی، محمد عالم‌زاده‌ نوری، قم، موسسه فرهنگی هنری دارالهدی، انتشارات خلق‏‫، ۱۴۰۰ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400a07247.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# آشنایی با فقه اخلاق: درآمدی بر دانش اخلاق اجتهادی و استنباطی، محمد عالم‌زاده‌ نوری، قم، موسسه فرهنگی هنری دارالهدی، انتشارات خلق‏‫، ۱۴۰۰ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400a07247.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# استنباط حکم اخلاقی از منابع دینی: تقریر درس حجت‌الاسلام محمد عالم‌زاده‌نوری، علی‌اکبر جاودان‌مهر، قم، منهاج علم‏‫، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a17801.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# استنباط حکم اخلاقی از منابع دینی: تقریر درس حجت‌الاسلام محمد عالم‌زاده‌نوری، علی‌اکبر جاودان‌مهر، قم، منهاج علم‏‫، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a17801.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# جایگاه مصادیق تربیت و اخلاق در فقه امامیه، حبیب‌الله رضایی، تبریز، انتشارات آلتین‏‫، ۱۴۰۰ش. [[‬https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001212207.pdf|‬صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]]
# جایگاه مصادیق تربیت و اخلاق در فقه امامیه، حبیب‌الله رضایی، تبریز، انتشارات آلتین‏‫، ۱۴۰۰ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/14001212207.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# فقه عفاف: تقریر درس آیت‌الله سیدمنذر حکیم، ‏‫ سید حسین مسعودی‌ علوی، قم، منهاج علم‏‫، ‏‫۱۴۰۰ش.‬‬
# فقه عفاف: تقریر درس آیت‌الله سیدمنذر حکیم، ‏‫ سید حسین مسعودی‌ علوی، قم، منهاج علم‏‫، ‏‫۱۴۰۰ش.‬‬
# رابطه اعتقادات با اخلاق و احکام: بررسی رابطه اعتقادات با احکام و اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی، نیکزاد یاری‌ فرهادآبادی، قم، حکیم روز‏، ۱۳۹۹ش.  
# رابطه اعتقادات با اخلاق و احکام: بررسی رابطه اعتقادات با احکام و اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی، نیکزاد یاری‌ فرهادآبادی، قم، حکیم روز‏، ۱۳۹۹ش.  
# تاثير متقابل فقه و اخلاق در استنباط احكام، سیدرضی قادری، قم، آیین احمد (‌ص)‏‫، ‏‫۱۳۹۹ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400303129.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# تاثير متقابل فقه و اخلاق در استنباط احكام، سیدرضی قادری، قم، آیین احمد (‌ص)‏‫، ‏‫۱۳۹۹ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/00/1400303129.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# ‏‫اخلاق اسلامی با تکیه بر قاعده لاضرر (در پرتو تفاسیر قرآنی و متون اخلاقی)‬‏، محمد قدرتی‌ شاتوری، مشهد، مینوفر، ‏‫۱۳۹۷ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97730045.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# ‏‫استنباط حکم اخلاقی از متون دینی و ادله لفظی: بررسی چند چالش مهم در اصول لفظی فقه‌الاخلاق، محمد عالم‌زاده‌نوری، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ‏‫۱۳۹۶ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a17801.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# استنباط حکم اخلاقی از متون دینی و ادله لفظی: بررسی چند چالش مهم در اصول لفظی فقه‌الاخلاق، محمد عالم‌زاده‌نوری، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ‏‫۱۳۹۶ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/96/96a17801.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اخلاق و حقوق کیفری، محسن برهانی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫، ۱۳۹۶ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95913268.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اخلاق و حقوق کیفری، محسن برهانی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫، ۱۳۹۶ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95913268.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# بررسی حیا در فقه و نقش آن در زندگی، حمیده رمضان‌نیا‌ جلالی، تهران، انتشارات استاد شهریار‏‫، ۱۳۹۶ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97515137.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# فقه، قانون و اخلاق ایده‌ها، پیشنهادها، روش‌شناسی، گروه نویسندگان، تهیه مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، قم، شمس مشاهیر‏‫، ‏‫۱۳۹۶ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97814934.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# فقه، قانون و اخلاق ایده‌ها، پیشنهادها، روش‌شناسی، گروه نویسندگان، تهیه مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، قم، شمس مشاهیر‏‫، ‏‫۱۳۹۶ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97814934.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# مناسبات فقه و اخلاق، محمد هدایتی، تهران، نگاه معاصر، ‏‫۱۳۹۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95b12016.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# مناسبات فقه و اخلاق، محمد هدایتی، تهران، نگاه معاصر، ‏‫۱۳۹۵ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95b12016.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اخلاق پزشکی در فقه، حسن قلیان، ایران سلیمانی‌ ملایوسف، زهرا ظهوری، ‏اردبیل، نشر نایاب‏‫، ۱۳۹۴ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c26219.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اخلاق پزشکی در فقه، حسن قلیان، ایران سلیمانی‌ ملایوسف، زهرا ظهوری، ‏اردبیل، نشر نایاب‏‫، ۱۳۹۴ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94c26219.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اخلاق و تعلیم و تربیت از منظر فقه و حقوق اسلامی، علیرضا روستایی، اصفهان، بینش آزادگان‏‫، ۱۳۹۴ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/95/95213209.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اصول چهارگانه اخلاق‌ زیستی از دیدگاه فقه اسلامی، سهيلا صفايی، محمود عباسی، تهران، انتشارات حقوقی‏‫، ۱۳۹۴ش.‬‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97823172.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# اصول چهارگانه اخلاق‌ زیستی از دیدگاه فقه اسلامی، سهيلا صفايی، محمود عباسی، تهران، انتشارات حقوقی‏‫، ۱۳۹۴ش.‬‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97823172.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# نقش فقه در تربیت اجتماعی، مصطفی رفسنجانی مقدم، مشهد، سخن‌گستر‏‫، ۱۳۹۳ش.‎‏‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94414009.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# نقش فقه در تربیت اجتماعی، مصطفی رفسنجانی مقدم، مشهد، سخن‌گستر‏‫، ۱۳۹۳ش.‎‏‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/94/94414009.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# درآمدی بر فقه اخلاق، امیر غنوی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫، ۱۳۹۳ش.‭‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93310058.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# درآمدی بر فقه اخلاق، امیر غنوی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫، ۱۳۹۳ش.‭‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/93/93310058.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# فقه اخلاق، محمد صدر، مترجم سیدمحمدرضا حسینی‌مطلق، قم، محبین‏‫، ‏‫۱۳۹۲ش.‬‬‬
# فقه و اخلاق اسلامی: مقایسه‌ای علم‌شناختی، مهدی احمدپور، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی(مرکز اخلاق و تربیت)‏‫، ‏‫۱۳۹۲ش.‬‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92401823.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# فقه و اخلاق اسلامی: مقایسه‌ای علم‌شناختی، مهدی احمدپور، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی(مرکز اخلاق و تربیت)‏‫، ‏‫۱۳۹۲ش.‬‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92401823.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# مناسبات اخلاق و فقه در گفت و گوی اندیشوران، محمد هدایتی، تهیه مرکز اخلاق و تربیت، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‏‫، ۱۳۹۲ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92b12823.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
# مناسبات اخلاق و فقه در گفت و گوی اندیشوران، محمد هدایتی، تهیه مرکز اخلاق و تربیت، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‏‫، ۱۳۹۲ش.‬ [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/92/92b12823.pdf صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید]
خط ۲۸: خط ۳۱:
# اخلاق دین‌شناسی: پژوهشی در باب مبانی اخلاقی و معرفت‌شناسانه فقه، ابوالقاسم فنایی، تهران، نگاه معاصر‏‫، ۱۳۸۹ش.
# اخلاق دین‌شناسی: پژوهشی در باب مبانی اخلاقی و معرفت‌شناسانه فقه، ابوالقاسم فنایی، تهران، نگاه معاصر‏‫، ۱۳۸۹ش.
# تاثیر اخلاق در اجتهاد: گفت و گو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه، سعید ضیایی‌فر، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۸ش.
# تاثیر اخلاق در اجتهاد: گفت و گو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه، سعید ضیایی‌فر، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۸ش.
# ارزش‌های اخلاقی در فقه امام صادق علیه السلام، محمدجواد مغنیه، ترجمه محمد رادمنش، تهران، کانون انتشارات محمدی‏‫، ۱۳۶۰ش.‬


=== عربی ===
=== عربی ===
# فلسفة الأخلاق في الشريعة الإسلامية: دراسة في علم قواعد الفقه، محمد عبد المعز بطاوي، اردن، مرکز معرفة الانسان/ المعهد العالمی للفکر الاسلامی، ۱۴۴۰ق/ ۲۰۱۸ م.
# فلسفة الأخلاق في الشريعة الإسلامية: دراسة في علم قواعد الفقه، محمد عبد المعز بطاوي، اردن، مرکز معرفة الانسان/ المعهد العالمی للفکر الاسلامی، ۱۴۴۰ق/ ۲۰۱۸ م.
# فقه الاخلاق، سید محمد الصدر، تحقیق کاظم العبادی الناصری، نجف، هیئه تراث السید الشهید الصدر، ۱۴۱۳ق. [http://www.alsadrain.com/sader2/books/fiqh_aghlaq/index.htm متن کتاب را اینجا ببینید.]
# سؤال الأخلاق عند الأئمة أبو حنيفة والغزالي والقرضاوي، جمال نصار، دار الاصول العلمیه.
# سؤال الأخلاق عند الأئمة أبو حنيفة والغزالي والقرضاوي، جمال نصار، دار الاصول العلمیه.


==مقاله‌ها==
==مقاله‌ها==
===فارسی===
=== فارسی ===
#تأثیرات متقابل فقه و اخلاق، فاطمه قائدی وعبدالله امیدی‌فر و حمیده عبداللهی، فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی، شماره ۲۷، تابستان ۱۴۰۱ش.
# رابطه فقه و اخلاق از دیدگاه قرآن کریم، سوسن نریمانی، فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی، شماره ۴، زمستان ۱۴۰۱ش. [http://www.uctjournals.com/farsi/archive/socials/1401/winter/16.pdf مقاله را از اینجا ببینید]
# تأثیرات متقابل فقه و اخلاق، فاطمه قائدی وعبدالله امیدی‌فر و حمیده عبداللهی، فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی، شماره ۲۷، تابستان ۱۴۰۱ش. [http://journals.dte.ir/article_72569_eb0331933df55f111519c1b79d548827.pdf مقاله را از اینجا ببینید]
# تمایز فقه و اخلاق، تاملی در یک اشتباه تاریخی، حسین سوزنچی، فصلنامه حکمت اسلامی، سال هفتم - شماره ۱، بهار ۱۳۹۹ش. [http://fhi.hekmateislami.com/article_112659_02983650732de782fca7ff61f89def3a.pdf مقاله را از اینجا ببینید]
# تمایز فقه و اخلاق، تاملی در یک اشتباه تاریخی، حسین سوزنچی، فصلنامه حکمت اسلامی، سال هفتم - شماره ۱، بهار ۱۳۹۹ش. [http://fhi.hekmateislami.com/article_112659_02983650732de782fca7ff61f89def3a.pdf مقاله را از اینجا ببینید]
# مقایسه و نسبت‌سنجی فقه و اخلاق از منظر گزاره و هدف، سیدرضی قادری، فصلنامه معرفت اخلاقی، شماره ۲۷، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش. [http://mags.keramat.info/article_109888_db519b6f2138e73c9c1fa88c468dbdf0.pdf مقاله را از اینجا ببینید]
# مقایسه و نسبت‌سنجی فقه و اخلاق از منظر گزاره و هدف، سیدرضی قادری، فصلنامه معرفت اخلاقی، شماره ۲۷، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش. [http://mags.keramat.info/article_109888_db519b6f2138e73c9c1fa88c468dbdf0.pdf مقاله را از اینجا ببینید]
خط ۸۱: خط ۸۳:
# پیوند اخلاق و فقه، گروه فقه، فصلنامه پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۹، تابستان ۱۳۷۶ش.
# پیوند اخلاق و فقه، گروه فقه، فصلنامه پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۹، تابستان ۱۳۷۶ش.


===پژوهش‌های موردی فارسی===
===پژوهش‌های موردی===


# همسوئی فقه و اخلاق با فرض رعایت محدوده در تنبیه بدنی کودکان، صادق فانی ملکی، احمد میرخلیلی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، شماره ۴۴، تابستان ۱۴۰۰ش.
# همسوئی فقه و اخلاق با فرض رعایت محدوده در تنبیه بدنی کودکان، صادق فانی ملکی، احمد میرخلیلی، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، شماره ۴۴، تابستان ۱۴۰۰ش.
خط ۹۹: خط ۱۰۱:
# العلاقة بين الفقه والأخلاق، محمد عالم زاده نوري، ترجمة مرقال هاشم، وبسایت نصوص معاصرة، انتشار آنلاین: ۲۰۲۱م.
# العلاقة بين الفقه والأخلاق، محمد عالم زاده نوري، ترجمة مرقال هاشم، وبسایت نصوص معاصرة، انتشار آنلاین: ۲۰۲۱م.
# المقاصد الأخلاقیة وتجلیاتها فی المنظومة الأصولیة والفقهیة، لیلی سیة، مجلة جامعة الأمیر عبد القادر للعلوم الإسلامیة (الجزائر)، جلد ۳۳، شماره ۲، ۲۰۱۹م.
# المقاصد الأخلاقیة وتجلیاتها فی المنظومة الأصولیة والفقهیة، لیلی سیة، مجلة جامعة الأمیر عبد القادر للعلوم الإسلامیة (الجزائر)، جلد ۳۳، شماره ۲، ۲۰۱۹م.
# من المقاربة الفقهية إلى المقاربة الأخلاقية: الاجتهاد المعاصر والجينوم نموذجًا، معتز الخطيب، Journal of Islamic Ethics، شماره ۳، انتشار آنلاین: ۲۰۱۹م. [https://brill.com/view/journals/jie/3/1-2/article-p90_5.xml?language=en# container-49890-item-49905 مقاله را اینجا ببینید.]
# من المقاربة الفقهية إلى المقاربة الأخلاقية: الاجتهاد المعاصر و الجينوم نموذجًا، معتز الخطيب، Journal of Islamic Ethics، شماره ۳، انتشار آنلاین، ۲۰۱۹م. [https://brill.com/view/journals/jie/3/1-2/article-p90_5.xml?language=en مقاله را اینجا ببینید]
# نحو قرائة منظومية أخلاقية للفقه: الإجهاض نموذجًا، معتز الخطيب، Journal of Islamic Ethics، شماره ۲، انتشار آنلاین: ۲۰۱۸ م. [https://brill.com/view/journals/jie/2/1-2/article-p1_1.xml مقاله را اینجا ببینید.]
# نحو قرائة منظومية أخلاقية للفقه: الإجهاض نموذجًا، معتز الخطيب، Journal of Islamic Ethics، شماره ۲، انتشار آنلاین: ۲۰۱۸ م. [https://brill.com/view/journals/jie/2/1-2/article-p1_1.xml مقاله را اینجا ببینید.]
# الأخلاقُ والمدونة الفقهية، عبد الجبار الرفاعي، وبسایت مؤمنون بلاحدود، ۲۰۱۷م. [https://www.mominoun.com/articles/الأخلاق-والمدونة-الفقهية-5535 مقاله را اینجا ببینید.]
# الأخلاقُ والمدونة الفقهية، عبد الجبار الرفاعي، وبسایت مؤمنون بلاحدود، ۲۰۱۷م. [https://www.mominoun.com/articles/الأخلاق-والمدونة-الفقهية-5535 مقاله را اینجا ببینید.]
خط ۱۶۰: خط ۱۶۲:
{{منابع مطالعاتی مبانی فقه معاصر}}
{{منابع مطالعاتی مبانی فقه معاصر}}


[[رده:شناسه ناقص]]
[[رده:منابع مطالعاتی مبانی فقه]]