المبسوط في فقه المسائل المعاصرة: المسائل الطبية (کتاب): تفاوت میان نسخهها
Hasanejraei (بحث | مشارکتها) |
Hasanejraei (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
}} | }} | ||
'''المَبسوطُ فی فِقه المَسائلِ المُعاصِرة: المَسائلُ الطِبّیه''' کتابی درباره فقه پزشکی، تألیف [[محمد محمدی قائنی]]. این کتاب دو جلدی، حاصل جلسات درس خارج فقه پزشکی در [[مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)]] است که به مسائلی از جمله [[پیوند اعضا]]، [[تلقیح مصنوعی]]، و احکام درمان پرداخته است. | '''المَبسوطُ فی فِقه المَسائلِ المُعاصِرة: المَسائلُ الطِبّیه''' کتابی درباره فقه پزشکی، تألیف [[محمد محمدی قائنی]]. این کتاب دو جلدی، حاصل جلسات درس خارج [[فقه پزشکی]] در [[مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)]] است که به مسائلی از جمله [[پیوند اعضا]]، [[تلقیح مصنوعی]]، و احکام درمان پرداخته است. | ||
قائنی، از استادان درس خارج فقه و اصول فقه، و از جمله درس خارج فقه پزشکی در حوزه علمیه قم است. وی به مخالفت با [[فقه مقاصدی]] برخاسته و آن را اجتهاد در مقابل نص دانسته است. کتاب دو جلدی المبسوط فی فقه المسائل المعاصر، تألیف محمد محمدی قائنی، که بخشی از آن درباره معاملات و بخش دیگر درباره مسائل پزشکی است، در بیستمین همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۷ش رتبه شایسته تقدیر را به دست آورد. | قائنی، از استادان درس خارج فقه و اصول فقه، و از جمله درس خارج فقه پزشکی در حوزه علمیه قم است. وی به مخالفت با [[فقه مقاصدی]] برخاسته و آن را اجتهاد در مقابل نص دانسته است. کتاب دو جلدی المبسوط فی فقه المسائل المعاصر، تألیف محمد محمدی قائنی، که بخشی از آن درباره معاملات و بخش دیگر درباره مسائل پزشکی است، در بیستمین همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۷ش رتبه شایسته تقدیر را به دست آورد. |
نسخهٔ ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۱
المَبسوطُ فی فِقه المَسائلِ المُعاصِرة: المَسائلُ الطِبّیه کتابی درباره فقه پزشکی، تألیف محمد محمدی قائنی. این کتاب دو جلدی، حاصل جلسات درس خارج فقه پزشکی در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) است که به مسائلی از جمله پیوند اعضا، تلقیح مصنوعی، و احکام درمان پرداخته است.
قائنی، از استادان درس خارج فقه و اصول فقه، و از جمله درس خارج فقه پزشکی در حوزه علمیه قم است. وی به مخالفت با فقه مقاصدی برخاسته و آن را اجتهاد در مقابل نص دانسته است. کتاب دو جلدی المبسوط فی فقه المسائل المعاصر، تألیف محمد محمدی قائنی، که بخشی از آن درباره معاملات و بخش دیگر درباره مسائل پزشکی است، در بیستمین همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۷ش رتبه شایسته تقدیر را به دست آورد.
کتاب المبسوط فی فقه المسائل المعاصر: المسائل الطبیه، در دو جلد انتشار یافته است که در یک بخش با عنوان مدخل، شش باب، و نیز بخشی با عنوان ملحقات سامان یافته و موضوعاتی از قبیل پیوند اعضا، احکام نطفه و بارداری، تلقیح مصنوعی، احکام درمان، عیوب زن و شوهر و همچنین شبیهسازی را مورد بحث قرار میدهد.
بهباور محمد محمدی قائنی، احکام معاملات هم همانند احکام عبادات توقیفی است. وی همچنین درباره سقط جنین بر آن است که اگر جنین برای مادر خطری اعم از قتل یا غیر آن داشته باشد که سقط جنین بهمعنای دفاع از خود تلقی شود، سقط جایز است، حتی اگر روح در آن دمیده باشد. وی در این باره به دلایلی از جمله قاعده اضطرار، روایات دفاع از نفس و بناء عقلا اتکا کرده است.
ملاک مادر بودن از نظر قائنی، تولد فرزند از تخمک زن است؛ چرا که صرف استمرار وجود جنین در رحم منجر به صدق مادری نمیشود؛ در حالی که به نظر استاد وی، سید ابوالقاسم خویی، بر اساس آیه ظهار، مادر کسی است که جنین در رحم او پرورش یافته است.
معرفی اجمالی
کتاب المبسوط فی فقه المسائل المعاصره با عنوان فرعی المسائل الطبیه، کتابی است دو جلدی، جلد اول آن ۴۰۰ و جلد دوم ۷۲۸ صفحه، و حاصل جلسات درس خارج فقه پزشکی در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) در قم، که توسط مرکز مذکور آمادهسازی و به زبان عربی منتشر شده است.
در مقالات علمی-پژوهشی متعددی به این کتاب ارجاع داده شده است.[۱]
ترجمه فارسی کتاب، با عنوان «پژوهشی در مسائل فقه پزشکی»، در سال ۱۳۹۴ش از سوی مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) به چاپ رسیده است. مترجمان اثر به فارسی عبارتند از: احمد رخی، محمدعلی کریمینیا و محمدعلی قاسمی.[۲]
وجه نامگذاری این کتاب، شباهت آن به کتاب المبسوط شیخ طوسی است؛ چرا که انگیزه شیخ طوسی از نوشتن کتاب خود، پرداختن به مباحث غیرمنصوصی بوده است که اهلسنت بدان پرداخته بودهاند اما شیعیان به آن توجهی نکرده بودند.[۳]
نویسنده
محمد محمدی قائنی از شاگردان میرزا جواد تبریزی و یکی از استادان دروس خارج فقه و اصول فقه در حوزه علمیه قم است[۴] که در سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ش به تدریس هفتگی درس خارج فقه پزشکی برای طلاب و فضلای حوزه علمیه قم پرداخته است.[۵] این درس در سال ۱۴۰۰ش نیز ادامه یافته است.[۶]
وی یکی از اعضای کمیته دهنفره اخلاق در پژوهش پژوهشگاه ابنسینا است.[۷] قائنی همچنین با حضور در نشستهای تخصصی فقهی، به بیان نظرات خود میپردازد.[۸]
پژوهشها و تألیفات
- تألیف کتاب دوجلدی المبسوط في فقه المسائل المعاصرة که بخشی از آن در باب معاملات و بخش دیگر درباره مسائل پزشکی است و بخش دوم با عنوان «پژوهشی در مسائل فقه پزشکی» در دو جلد به فارسی ترجمه شده است. این کتاب در بیستمین همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۷ش، در میان آثار علمی-پژوهشی در گروه فقه و اصول فقه، رتبه شایسته تقدیر را به دست آورد.[۹]
- از محمد محمدی قائنی، تعلیقه بر کتاب تبصرة المتعلمین في أحکام الدین، نوشته علامه حلی،[۱۰] و نیز تحقیق کتاب حدیثی الفصول المهمة في أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، نوشته حر عاملی، انتشار یافته است.
ساختار و فهرست
کتاب در دو جلد، یک بخش با عنوان مدخل، شش باب، و نیز بخشی با عنوان ملحقات سامان یافته است:
جلد اول:
- تصدیر المرکز الفقهی
- مقدمة المؤلف
- المدخل و فیه جهات
- الجهة الاولی: توقیفیة المعاملات کالعبادات
- الجهة الثانیة: ضابطة المسألة المستحدثة وبیان أنواعها
- الجهة الثالثة: بحوث تمهیدیة عامة للمسائل المستجده
- الباب الأول: مسائل تتعلق بترقیع الأعضاء
- المسألة الأولی: لا یجوز قطع عضو من الحی المحترم
- هل یجوز قطع عضو للترقیع من المهدور بقصاص أو رجم أو حد؟
- الباب الثانی: مسائل تتعلق بالنطفة والحمل وجملة من أحکامهما
- الباب الثالث: مسائل فی التلقیح الصناعی
- فهرس الموضوعات
جلد دوم:
- مقدمة المؤلف
- الباب الرابع: فی العلاج وما یرتبط به أو یتشعب عنه
- الباب الخامس: فی عیوب الزوجین والأمراض المستجده
- الباب السادس: فی الاستنساخ والاستتئام
- الملحقات
- فهرس الموضوعات
مبانی
نویسنده، در بخش المدخل (کلیات) کتاب خود، سه مورد از مبانی فقهی و اصولی خویش را بیان نموده و برخی دیگر از مبانی خود را نیز در گفتگوهای رسانهای اعلام کرده است؛ مواردی از جمله:
توقیفی بودن معاملات مانند عبادات
قائنی بر این باور است که احکام معاملات هم همانند احکام عبادات توقیفی است، و در نتیجه بدون دستیابی به حکم از جانب شرع نمیتوان صرفاً با اتکا به فهم عرفی به تبیین احکام آن پرداخت.[۱۱]
ملاک مستحدثه بودن: نامعقول بودن در عصر تشریع
از نظر محمد قائنی، ملاک و ضابطه مستحدثه بودن یک موضوع آن است که وجود خارجی موضوع، در عصر تشریع معقول نباشد و بنابراین نتوان از شمول یا اطلاق نص درباره آن بحث کرد، از جمله پیوند دست انسان به کسی که آن عضو را ندارد؛ چرا که چنین امری در نظر مردمان عصر تشریع، قابل تصور و تحقق نبوده و از همین رو سؤالی در باب آن نیز طرح نشده است.[۱۲] وی مسائل مستحدثه را سه قسم میداند: ۱. اموری که درباره آنها در عصر تشریع سؤالی نشده است، اما اگر سؤال میشد در همان عصر قابل تحقق بود، مثل نماز و روزه در مکانهای خاص مثل قطب شمال و جنوب،[۱۳] ۲. اموری که اگر به آنها توجه میشد هم برای مردم قابل تصور نبود، مثل پیوند اعضای انسان مرده به انسان زنده،[۱۴] و ۳. اموری که در نصوص شرعی بیان شده است، اما فقیهان به آن توجهی نکردهاند، مثل جواز بیحس کردن عضو در هنگام اجرای شلاق یا مجازات دیگر برای عدم احساس درد.[۱۵]
حجیت عمومات برای مسائل مستحدثه
قائنی، با رد نظر کسانی که عمومات و اطلاقات را برای صدور احکام درباره مسائل جدید قاصر میدانند، به نقد دلایل آنان پرداخته و با بهرهگیری از روایات، پنج وجه را در تأیید منظر خود بیان کرده است؛ از جمله روایاتی دال بر اینکه کتاب و سنت شامل تمام احکامی است که انسانها تا روز قیامت بدان محتاجند،[۱۶] روایاتی مبنی بر اینکه احکام قرآن دائمی و متعلق به همه زمانها و همه انسانها است[۱۷] و نیز تأکید فراوان معصومان(ع) بر نقل روایات و انتقال آنها به نسلهای آینده.[۱۸]
مخالفت با فقه مقاصدی
محمد قائنی، فقه مقاصدی را اجتهاد در مقابل نص دانسته و بر آن است که اگر عمومات تعلیلی مبنای فقه قرار گیرد، فقه جدیدی تأسیس شده و اجتهاد از مسیر صحیح خود خارج خواهد شد. به باور او، با تغییر شریعت مطابق با وضعیت اجتماعی، و بر اساس فقه مقاصدی، بهمرور فقه و شریعت جدیدی تأسیس خواهد شد و چیزی جز نشانههایی از دین باقی نخواهد ماند.[۱۹]
اصل در احکام، مولوی بودن است
قائنی معتقد است که اصل در احکامِ ذکر شده در روایات، مولوی بودن است نه تدبیری بودن؛ چرا که ائمه نیز در مقام پاسخ، قضایای عامی صادر میکردند و از مردم میخواستند تا روایات را بنویسند تا به دست دیگران برسد. وی با این حال تدبیری بودن روایات را در صورت وجود قرائن و شواهد میپذیرد.[۲۰] وی با این حال بر آن است که احکام تدبیری پیامبر برای تمام زمانها حجت است؛ چرا که حتی احکام ولایی پیامبر هم بر تمام امت، چه معاصران و چه متأخران، نافذ خواهد بود. وی این نظر خود را به روایتی از امام صادق(ع) مستند ساخته است که در باب حکم ولایی پیامبر(ص) درباره زکات است.[۲۱]
مدعیات
جواز سقط جنین حتی بعد از دمیده شدن روح
بهباور محمد محمدی قائنی، اگر جنین برای مادر خطری اعم از قتل یا غیر آن داشته باشد که سقط جنین بهمعنای دفاع از خود تلقی شود، حتی اگر روح در جنین دمیده شده باشد، سقط آن جایز است.[۲۲]
دلایل
وی در این باره چند دلیل را ذکر کرده است:
- اضطرار موجب حلال شدن محرمات میشود و این اصل اطلاق دارد، بنابراین اگر جنین خطری برای مادر داشته باشد، میتوان آن را سقط کرد، و در این باره تفاوتی نمیکند که روح در جنین دمیده شده باشد یا نه.[۲۳]
- با تکیه بر دو روایت درباره لزوم دفاع از نفس، سقط جنین نیز مصداق دفاع از مادر تلقی میشود.[۲۴]
- با تکیه بر بناء عقلا، دفاع از نفس و بهتبع آن سقط جنینی که برای مادر خطر دارد، جایز میشود.[۲۵]
ملاک مادر بودن: تولد از تخمک زن، نه پرورش جنین در شکم
محمد محمدی قائنی در موضوع تلقیح مصنوعی، بر آن است که ملاک مادر بودن، تولد فرزند از تخمک زن است، و صرف پرورش کودک در شکم یک زن، منتهی به مادر بودن وی از نظر شرعی نمیشود.[۲۶] با این حال سید ابوالقاسم خویی با استناد به آیه ظهار،[۲۷] معتقد است که مادر، زنی است که جنین را در رحم خود پرورش داده است.[۲۸]
دلایل
وی در این باره چند دلیل ذکر کرده است:
- اصل وجود و استمرار جنین در رحم زن، نمیتواند منجر به صدق تولد شود؛ چرا که این امر همانند شیر دادن به نوزاد است که زن شیرده را مادر نمیسازد.[۲۹]
- فاصله و دور بودن جنین از مادر نیز بهخودیخود نمیتواند معنای رابطه مادر و فرزندی را دچار اشکال کند.[۳۰]
- قائنی در برابر کسانی که معنای کلمه «أم» یا «مادر» را مختص به وجهی میدانند که جنین در شکم وی رشد یافته باشد، گفته است که چنین دلیلی مردود است؛ چرا که آنچه زن را مادر و جنین را فرزند میکند، ترکیب نطفه مرد و تخمک زن است و اهمیتی ندارد که پس از این، جنین در چه محیطی پرورش پیدا میکند.[۳۱]
فایل یا لینک کتابخانه
نسخه متنی کتاب المبسوط فی فقه المسائل المعاصرة: المسائل الطبیه، در کتابخانه مدرسه فقاهت در دسترس قرار گرفته است.[۳۲] همچنین نسخه متنی جلد اول این کتاب، در سایت مرکز فقهی ائمه اطهار انتشار یافته است.[۳۳] این کتاب در کتابخانه دیجیتال نور نیز در دو نسخه متنی و تصویری در دسترس است،[۳۴] اما امکان مطالعه همه صفحات آن نیازمند خرید حق اشتراک است.
پانویسها
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: علیزاده و غریبی، «مطالعه تطبیقی حق حیات جنین در اسلام و غرب»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، ش۸۳؛ خادمی کوشا، «چالشهای بهرهگیری از عمومات و مطلقات در حل مسائل مستحدثه»، جستارهای فقهی و اصولی، ش۲۱؛ موسوی، «حکم ثانوی فرزنددار شدن»، پژوهشهای فقهی تا اجتهاد، ش۴.
- ↑ «پژوهشی در مسائل فقه پزشکی»، سایت کتابخانه ملی ایران.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۱۲.
- ↑ «عالم بزرگوار استاد عالی مقام آقاي شیخ محمد قائنی»، سایت آیتالله العظمی تبریزی.
- ↑ نگاه کنید به: «آرشیو سال ۹۸-۹۹ درس خارج فقه-احکام پزشکی: استاد محمد محمدی قائینی»، سایت ارتباط شیعی.
- ↑ «مسائل پزشکی-دروس حضرت استاد قائنی»، سایت محمد محمدی قائنی.
- ↑ «کمیته اخلاق در پژوهش»، سایت پژوهشگاه ابنسینا.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «پنجمین نشست... ماهیت علت و حکمت در فقه»، سایت شبکه نوآوریهای فقهی صراط؛ «واکاوی فقهی حج در شرایط خطر و بیماریهای مسری»، سایت مرکز پزشکی حج و زیارت؛ «فقه پزشکی باید در حوزه سلامت و بهداشت ترویج شود»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «گزارشی از آنچه در بیستمین همایش کتاب سال حوزه گذشت»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ نگاه کنید به: «تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین»، سایت بنیاد محقق طباطبایی.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۱۵-۱۶.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۱۹.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۲۰.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۲۰.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۲۱.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۷۲-۸۷.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۸۷.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبية، ج۱، ص۸۹.
- ↑ «گفتگوی نقادانه اندیشمندان درباره جایگاه احکام تدبیری...»، سایت شبکه اجتهاد.
- ↑ «گفتگوی نقادانه اندیشمندان درباره جایگاه احکام تدبیری...»، سایت شبکه اجتهاد.
- ↑ «گفتگوی نقادانه اندیشمندان درباره جایگاه احکام تدبیری...»، سایت شبکه اجتهاد.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۲۵۹-۲۶۱.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۲۵۳.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۲۵۴-۲۵۵.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۲۵۹.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۳۱۵.
- ↑ مجادله، ۲.
- ↑ قائنی، پژوهشی در مسائل فقه پزشکی، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۳۱۵.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۳۱۵.
- ↑ قائنی، المبسوط...: المسائل الطبیه، ج۱، ص۳۱۵.
- ↑ «المبسوط: مسائل طبیه»، کتابخانه مدرسه فقاهت.
- ↑ «المسائل الطبیه/ج۱»، سایت مرکز فقهی ائمه اطهار.
- ↑ «المبسوط فی فقه المسائل المعاصرة: المسائل الطبیه»، کتابخانه دیجیتال نور.
منابع
- قرآن کریم.
- «آرشیو سال ۹۸-۹۹ درس خارج فقه-احکام پزشکی: استاد محمد محمدی قائینی»، سایت ارتباط شیعی، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۰ش.
- «پژوهشی در مسائل فقه پزشکی»، سایت کتابخانه ملی ایران، تاریخ بازدید: ۶ تیر ۱۴۰۰ش.
- «پنجمین نشست شبکه نوآوری های فقهی صراط با موضوع : ماهیت علت و حکمت در فقه»، سایت شبکه نوآوریهای فقهی صراط، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۶ تیر ۱۴۰۰ش.
- «عالم بزرگوار استاد عالی مقام آقاي شیخ محمد قائنی»، سایت آیتالله العظمی تبریزی، تاریخ درج: ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۵م، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۰ش.
- «کمیته اخلاق در پژوهش»، سایت پژوهشگاه ابنسینا، تاریخ بازدید: ۱۹ اسفند ۱۳۹۹ش.
- «گزارشی از آنچه در بیستمین همایش کتاب سال حوزه گذشت»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۱۹ اسفند ۱۳۹۹ش.
- «گفتگوی نقادانه اندیشمندان درباره جایگاه احکام تدبیری و مقاصد شریعت در اجتهاد»، سایت شبکه اجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۳۹۹ش.
- قائنی، محمد، المبسوط فی فقه المسائل المعاصرة: المسائل الطبیة، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۴۲۴ق.
- قائنی، محمد، پژوهشی در مسائل فقه پزشکی، ترجمه محمدعلی قاسمی و احمد رخی و محمدعلی کریمینیا، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۹۴ش.
- «واکاوی فقهی حج در شرایط خطر و بیماریهای مسری»، سایت مرکز پزشکی حج و زیارت، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۶ تیر ۱۴۰۰ش.