مالکیت فضا و قرار (منابع مطالعاتی): تفاوت میان نسخهها
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
خط ۶: | خط ۶: | ||
از دیدگاه فقهی و حقوقی چند احتمال در مورد مالکیت فضا و قرار متصور است: ۱. نفی این مالکیت برای اشخاص و تحت اختیار دولت باقی ماندن آن، ۲. امکان بهرهبرداری اشخاص به نحو محدود و مشخص، ۳. امکان بهرهبرداری اشتراکی بین مالک و دولت، ۴. امکان بهرهبرداری مشروط. ماده ۳۸ قانون مدنی ایران در تبیین حدود ملک، مالکیت زمین را مستلزم مالکیت فضای محاذی آن، تا هر کجا بالا و پایین رود، میداند، مگر آنچه را که قانون استثنا کرده است. بنابر نظر مشهور فقیهان، مالک زمین، امکان تصرف نامحدود در ملک خود را دارد؛ ولی به نظر فقهایی چون [[سید ابوالقاسم خویی]] و [[محمدحسین نائینی]] اگر گنج در حدود نامتعارف زمین کشف شد، یابنده گنج، مالک آن خواهد بود نه مالک زمین. | از دیدگاه فقهی و حقوقی چند احتمال در مورد مالکیت فضا و قرار متصور است: ۱. نفی این مالکیت برای اشخاص و تحت اختیار دولت باقی ماندن آن، ۲. امکان بهرهبرداری اشخاص به نحو محدود و مشخص، ۳. امکان بهرهبرداری اشتراکی بین مالک و دولت، ۴. امکان بهرهبرداری مشروط. ماده ۳۸ قانون مدنی ایران در تبیین حدود ملک، مالکیت زمین را مستلزم مالکیت فضای محاذی آن، تا هر کجا بالا و پایین رود، میداند، مگر آنچه را که قانون استثنا کرده است. بنابر نظر مشهور فقیهان، مالک زمین، امکان تصرف نامحدود در ملک خود را دارد؛ ولی به نظر فقهایی چون [[سید ابوالقاسم خویی]] و [[محمدحسین نائینی]] اگر گنج در حدود نامتعارف زمین کشف شد، یابنده گنج، مالک آن خواهد بود نه مالک زمین. | ||
== | == کتابها == | ||
=== فارسی === | === فارسی === | ||
# مالکیت فضای محاذی زمین و احکام بهرهبرداری از آن، محمدحسن نجفیراد، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97a23908.pdf کتاب را از اینجا بخوانید.] | # مالکیت فضای محاذی زمین و احکام بهرهبرداری از آن، محمدحسن نجفیراد، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/97/97a23908.pdf کتاب را از اینجا بخوانید.] | ||
# مالکیت عمق و فضای محاذی زمین، لقمان رضانژاد، علامه بهبهانی، قم، ۱۳۹۸ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98609927.pdf کتاب را از اینجا بخوانید.] | # مالکیت عمق و فضای محاذی زمین، لقمان رضانژاد، علامه بهبهانی، قم، ۱۳۹۸ش. [https://pic.ketab.ir/DataBase/bookpdf/98/98609927.pdf کتاب را از اینجا بخوانید.] | ||
== | == مقالهها == | ||
=== فارسی === | === فارسی === | ||
# چالشهای فقهی مالکیت شهری، مبتنی بر ماده ۳۸ قانون مدنی ایران، زینب سنچولی و محمدرضا کیخا، فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی، دوره ۸، شماره ۱، پیاپی ۲۶، ۱۴۰۱ش. [http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_72487_342aed25760397f852b6a298184f7f9f.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.] | # چالشهای فقهی مالکیت شهری، مبتنی بر ماده ۳۸ قانون مدنی ایران، زینب سنچولی و محمدرضا کیخا، فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی، دوره ۸، شماره ۱، پیاپی ۲۶، ۱۴۰۱ش. [http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_72487_342aed25760397f852b6a298184f7f9f.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.] | ||
خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
# قاعدة الهواء تابع للقرار: تأصیلاً وتطبیقاً، ولید بن فهد الودعان، مجلة العلوم الشرعیة، العدد ۳۳، ۲۰۱۴م. [https://down.ketabpedia.com/files/bkb/bkb-fi08083-ketabpedia.com.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.] | # قاعدة الهواء تابع للقرار: تأصیلاً وتطبیقاً، ولید بن فهد الودعان، مجلة العلوم الشرعیة، العدد ۳۳، ۲۰۱۴م. [https://down.ketabpedia.com/files/bkb/bkb-fi08083-ketabpedia.com.pdf مقاله را از اینجا بخوانید.] | ||
== | == پایاننامهها == | ||
=== فارسی === | === فارسی === | ||
# ارتفاق از دیدگاه مذاهب اسلامی، محمد امین احسانی، پایاننامه دکتری، مدرسه عالی فقه و اصول، جامعه المصطفی العالمیه، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6fe21b0c5f5d9e593e3482cca6301edb اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید] | # ارتفاق از دیدگاه مذاهب اسلامی، محمد امین احسانی، پایاننامه دکتری، مدرسه عالی فقه و اصول، جامعه المصطفی العالمیه، ۱۴۰۱ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6fe21b0c5f5d9e593e3482cca6301edb اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید] | ||
خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
# بررسی فقهی حقوقی حقوق مجاورت املاک با توجه به تحولات شهرسازی نوین، مرضیه امامی، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، ۱۳۹۶ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f33d8829d36d5d0b19835b35820a722 اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید] | # بررسی فقهی حقوقی حقوق مجاورت املاک با توجه به تحولات شهرسازی نوین، مرضیه امامی، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، ۱۳۹۶ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f33d8829d36d5d0b19835b35820a722 اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید] | ||
# مطالعه تطبیقی حقوق مالک زمین بر فضا و قرار در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس، جمشید میرزایی، دکتری تخصصی، دانشگاه قم، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a5e067804723e9468cf03cae298b1494/search/e3365f7920002ff8a98c0f1fe66c8a74 اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید] | # مطالعه تطبیقی حقوق مالک زمین بر فضا و قرار در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس، جمشید میرزایی، دکتری تخصصی، دانشگاه قم، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۹۵ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a5e067804723e9468cf03cae298b1494/search/e3365f7920002ff8a98c0f1fe66c8a74 اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید] | ||
# بررسی شرایط و آثار حق ارتفاق قراردادی در حقوق موضوعه ایران و اسلام، عادل شیخلو، کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، ۱۳۹۳ش. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6880b693e0cd4067dd793fe52460ba6d اطلاعات پایاننامه] | |||
===عربی=== | ===عربی=== | ||
النظام القانونی لحقوق الارتفاع (دراسة مقارنة بین القانون المدنی العراقی و القانون المدنی المصری)، حسنین احمد جواد ابوعباسیه، کارشناسی ارشد، جامعة المصطفی العالمیة، ۲۰۲۰م. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c235f8f6e5087461db8d64ffc2e2e038 اطلاعات پایاننامه] | # النظام القانونی لحقوق الارتفاع (دراسة مقارنة بین القانون المدنی العراقی و القانون المدنی المصری)، حسنین احمد جواد ابوعباسیه، کارشناسی ارشد، جامعة المصطفی العالمیة، ۲۰۲۰م. [https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c235f8f6e5087461db8d64ffc2e2e038 اطلاعات پایاننامه] |
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۲
مالکیت فضا و قرار، مالکیت بخش بالایی و زیرین زمین است. با توجه به قابلیتهایی که امروزه برای فضای محاذی و اعماق زمین پیدا شده، بحث مالکیت فضا و قرار، بهطور خاص در فقه معاصر مورد بررسی قرار گرفته است. بهرهبرداری از معادن زیرزمینی، ایجاد خطوط برق، گاز و آب، خطوط قطارهای زیرزمینی و هوایی، استفاده از بالکنهایی که وارد املاک افراد خاص یا بخش عمومی شده از موضوعاتی است که ذیل مسئله مالکیت فضا و قرار مورد بررسی فقهی قرار میگیرند.
پرسشهایی در این باره پیشروی فقه معاصر طرح میشود؛ آیا افراد به صرف خرید زمین، فضای محاذی آن را مالک میشوند؟ میزان تصرف افراد در فضای محاذی املاکشان چه مقدار است؟ آیا افراد میتوانند در فضای محاذی اماکن عمومی با نصب تابلو، یا ایجاد بالکن تصرف کنند؟ آیا در صورت وجود منابع طبیعی یا گنج در زیر زمین، فرد مالک آن میشود؟
از دیدگاه فقهی و حقوقی چند احتمال در مورد مالکیت فضا و قرار متصور است: ۱. نفی این مالکیت برای اشخاص و تحت اختیار دولت باقی ماندن آن، ۲. امکان بهرهبرداری اشخاص به نحو محدود و مشخص، ۳. امکان بهرهبرداری اشتراکی بین مالک و دولت، ۴. امکان بهرهبرداری مشروط. ماده ۳۸ قانون مدنی ایران در تبیین حدود ملک، مالکیت زمین را مستلزم مالکیت فضای محاذی آن، تا هر کجا بالا و پایین رود، میداند، مگر آنچه را که قانون استثنا کرده است. بنابر نظر مشهور فقیهان، مالک زمین، امکان تصرف نامحدود در ملک خود را دارد؛ ولی به نظر فقهایی چون سید ابوالقاسم خویی و محمدحسین نائینی اگر گنج در حدود نامتعارف زمین کشف شد، یابنده گنج، مالک آن خواهد بود نه مالک زمین.
کتابها
فارسی
- مالکیت فضای محاذی زمین و احکام بهرهبرداری از آن، محمدحسن نجفیراد، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش. کتاب را از اینجا بخوانید.
- مالکیت عمق و فضای محاذی زمین، لقمان رضانژاد، علامه بهبهانی، قم، ۱۳۹۸ش. کتاب را از اینجا بخوانید.
مقالهها
فارسی
- چالشهای فقهی مالکیت شهری، مبتنی بر ماده ۳۸ قانون مدنی ایران، زینب سنچولی و محمدرضا کیخا، فصلنامه جستارهای فقهی و اصولی، دوره ۸، شماره ۱، پیاپی ۲۶، ۱۴۰۱ش. مقاله را از اینجا بخوانید.
- ماهیت عمق وفضای محاذی زمین از حیث عینیت، حق و منفعت، محمدرسول آهنگران و لقمان رضانژاد، دوره ۷، شماره ۱، پیاپی ۲۲، ۱۴۰۰ش. مقاله را از اینجا بخوانید.
- بررسی احکام و آثار مالکیت بر فضا و قرار زمین: مطالعه تطبیقی در فقه اسلامی و کامنلا، علیمحمد یثربی قمی و پوریا شیرخانی، پژوهشهای فقهی، دوره ۱۶، شماره ۳، ۱۳۹۹ش. مقاله را از اینجا بخوانید.
- معماری شهری و مالکیت فضای فراتر از حد متعارف ارتفاع، حمید رضا آرامی و محمود حکمتنیا و عزیزالله فهیمی، فصلنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۶، شماره ۶۳، شماره پیاپی ۶۳، ۱۳۹۸ش. مقاله را از اینجا بخوانید.
- تحلیل فقهی حقوقی در فضای محاذی زمین (قسمت اول)، مرتضی مرادی گلستانی، ماهنامه، دادرسی، شماره ۱۳۱، ۱۳۹۷ش.
- قلمروی مالکیت فضا و قرار در حقوق اسلام و غرب با تأکید بر نظرات فقهی حضرت امام خمینی (ره)، جمشید میرزایی و عبدالسعید شجاعی، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره ۴، شماره ۳، پیاپی ۱۳، ۱۳۹۶ش. مقاله را از اینجا بخوانید.
- مبانی مالکیت فضا و قرار در نظام حقوقی اسلام و غرب، محمد صالحی مازندرانی و جمشید میرزایی، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره ۲، شماره ۳، ۱۳۹۴ش. مقاله را از اینجا بخوانید.
- حق ارتفاق نسبت به ملک غیر و در احکام و آثار املاک، نسبت به املاک مجاور. مقاله را از اینجا بخوانید.
عربی
- أحکام فضاء العقار فی القانون المدنی (دراسة مقارنة بالفقه الإسلامی)، عقیل فاضل الدهان و زینب حسین عبد القادر، مجلة جامعة کربلا، المجلد ۶، شماره ۴، ۲۰۰۸م. مقاله را از اینجا بخوانید.
- عناصر نطاق الملکیة العقاریة الخاصة فی التشریع الجزائری، عمار نکاع، مجلة العلوم الانسانیة، المجلد ب، العدد ۴۷، ۲۰۱۷م. مقاله را از اینجا بخوانید.
- قاعدة الهواء تابع للقرار: تأصیلاً وتطبیقاً، ولید بن فهد الودعان، مجلة العلوم الشرعیة، العدد ۳۳، ۲۰۱۴م. مقاله را از اینجا بخوانید.
پایاننامهها
فارسی
- ارتفاق از دیدگاه مذاهب اسلامی، محمد امین احسانی، پایاننامه دکتری، مدرسه عالی فقه و اصول، جامعه المصطفی العالمیه، ۱۴۰۱ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- قلمرو مالکیت اشخاص و دولتها بر فضای محاذی و زیر زمین، رضا روانخواه، کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۹۹ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- مالکيت هوا و فضا، علی گلی کريمی، پایاننامه حوزوی سطح ۳، قم، پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی، ۱۳۹۶ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی حقوقی حقوق مجاورت املاک با توجه به تحولات شهرسازی نوین، مرضیه امامی، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، ۱۳۹۶ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- مطالعه تطبیقی حقوق مالک زمین بر فضا و قرار در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس، جمشید میرزایی، دکتری تخصصی، دانشگاه قم، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ۱۳۹۵ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- بررسی شرایط و آثار حق ارتفاق قراردادی در حقوق موضوعه ایران و اسلام، عادل شیخلو، کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، ۱۳۹۳ش. اطلاعات پایاننامه
عربی
- النظام القانونی لحقوق الارتفاع (دراسة مقارنة بین القانون المدنی العراقی و القانون المدنی المصری)، حسنین احمد جواد ابوعباسیه، کارشناسی ارشد، جامعة المصطفی العالمیة، ۲۰۲۰م. اطلاعات پایاننامه