هوش مصنوعی (منابع مطالعاتی)
هوش مصنوعی (Artificial intelligence) و به اختصار AI، نوعی تکنولوژی است که شبیه ذهن انسان میتواند فعالیتهای شناختی وابسته به ذهن مانند یادگیری، تحلیل و حل مسئله را انجام دهد. این موضوع از مسائل نوپدید فقه معاصر است و از دو جهت در فقه قابل بررسی است. جهت اول این است که آیا هوش مصنوعی میتواند به عنوان ابزاری در ایجاد شبکه مسائل فقهی، استنباط احکم فقهی و انجام قضاوت مورد استفاده قرار گیرد؟ جهت دیگر احکام مرتبط با ایجاد، توسعه و استفاده از هوش مصنوعی است که باید بررسی شود از دیدگاه فقهی چه حکمی دارند. برای مثال استفاده از هوش مصنوعی، در صورتی که سبب سلب امنیت یا نشر اطاعات شهروندان شود، چه حکمی دارد؟ در پروژههای گرافیکی یا نوشتاری آیا استفاده از هوش مصنوعی جایز است یا نوعی تقلب محسوب میشود؟
در این صفحه منابع پژوهشی مرتبط با هوش مصنوعی از دیدگاه فقهی جمعآوری شده است.
کتابها
- هوش مصنوعی در اسلام، نرگس رشیدی، قم، انتشارات حقوق بشر اسلامی، ۱۴۰۲ش. صفحات ابتدایی کتاب را از اینجا ببینید
مقالهها
فارسی
- بررسی فقهی حکم آموزش کسب و کار با عامل هوش مصنوعی، مهدی محمدیان امیری و علیاکبر ایزدی فرد، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره ۷۲، شهریور ۱۴۰۲ش. مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی و حقوقی سلب امنیت شهروندی در هوش مصنوعی، سید مجتبی حکیم و سید حسین ابراهیمیان، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره ۷۲، شهریور ۱۴۰۲ش. مقاله را از اینجا ببینید
- حکم تکلیفی بکارگیری هوش مصنوعی به عنوان قاضی از منظر فقه امامیه،سیده فاطمه طباطبائی و الهه بینش بهنیا، فصلنامه حقوق اسلامی، شماره ۷۵، زمستان ۱۴۰۱ش. مقاله را از اینجا ببینید
- هوش مصنوعی چه تحولی در فقه و اصول ایجاد میکند؟، محمد صاعدرازی، مجموعه مقالات همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی، ۱۴۰۰ش. اطلاعات مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی هوش مصنوعی و تجارت الکترونیک از منظر فقه وحقوق و تجارت جهانی، امین حاجعلیزاده و فریبا نصیری، شماره ۹، زمستان ۱۴۰۰ش. مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی و حقوقی ایجاد اسناد بازرگانی با هوش مصنوعی، مسعود قربانی کندسری و مهدی محمدیان امیری و علی رضوانی، نشریه مدیریت تبلیغات و فروش، شماره ۶، تیر ۱۴۰۰ش. مقاله را از اینجا ببینید
- تأثیرات غیرمستقیم هوش مصنوعی بر برخی از احکام فقهی، علیرضا قربانی، همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی مجموعه مقالات همایش ملی هوش مصنوعی و علوم اسلامی، ۱۳۹۹ش. اطلاعات مقاله را از اینجا ببینید
- ضرورت ایجاد آنتولوژی فقه برای مدیریت اطلاعات فقهی در فضای دیجیتال، حسین حسنزاده، فصلنامه فقه، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۷ش. مقاله را از اینجا ببینید
- بررسی موانع و مشکلات ایجاد سیستم خبره فقه، احمد مینایی، فصلنامه ره آورد نور، شماره ۱۱، تابستان ۱۳۸۴ش. مقاله را از اینجا ببینید
عربی
- تطبيقات الذكاء الاصطناعي والروبوت: من منظور الفقه الإسلامي، أحمد سعد علي البرعي، مصر، مجلة دار الإفتاء المصرية، شماره ۴۸، ۲۰۲۲م.
- استخدامات الذكاء الاصطناعي "AI": استخدام تقنية التزييف العميق "Deepfake" في قذف الغير نموذجا: دراسة...، أحمد مصطفى معوض محمد محرم، مصر، مجلة البحوث الفقهية والقانونية، جلد ۱، شماره ۳۹، ۲۰۲۲م.
- الذكاء الاصطناعي ودوره في مشروع الجينوم البشري الإماراتي دراسة في ضوء الفقه الإسلامي، زهرة محمد عمر الجابرى، الجزایر، مجلة الصراط، جلد ۲۲، شماره ۱، ۲۰۲۰م.
انگلیسی
- Artificial Intelligence "AI", no Definition?، Abdelgadir Warsama Ghalib ،سوریه، مجلة الإقتصاد الإسلامي العالمي، شماره ۸۵، ۲۰۱۹م.
پایاننامهها
فارسی
- ماهیت و آثار فقهی حقوقی قراردادهای مبتنی بر هوش مصنوعی با تطبیق بر قوانین داخلی، امیرحسین پوریوسفی زاده، کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، ۱۴۰۲ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- آثار و چالشهای توسعه هوش مصنوعی از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی، سیدعلی میرکتولی، کارشناسی ارشد، دانشکده اصول الدین مرکز قم، دانشکده اصول الدین، ۱۴۰۲ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- اعتبارسنجی استفاده از هوش مصنوعی به عنوان قاضی در فقه و حقوق ایران، علی حسن فخرآبادی، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، ۱۴۰۱ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- حکم تکلیفی بکارگیری هوش مصنوعی به عنوان قاضی از منظر فقه امامیه، الهه بینش به نیا، کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ۱۴۰۰ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- بررسی فقهی مسئولیت مدنی در فناوری رباتیک، حمزه نظرپور، دکتری، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، ۱۳۹۹ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
- امکانسنجی مسئولیت کیفری ناشی از سیستم های هوش مصنوعی در فقه و حقوق، حانیه آقاشاهی، کارشناسی ارشد، گروه فقه و اصول، دانشگاه شهید مطهری، ۱۳۹۷ش. اطلاعات پایاننامه را از اینجا ببینید
سایر منابع
- استنباطهای فقهی توسط هوش مصنوعی دور از انتظار نیست، محمدعلی خادمی کوشا، گزارش شبکه اجتهاد از دهمین نشست از سلسله نشستهای همایش «علوم انسانی اسلامی، پژوهش و فناوری»، ۲۵ آذر ۱۳۹۹ش. از اینجا ببینید